سفر کوتاهی با والی علی احمد خان – بخش هفتم

۲۷ عقرب (آبان) ۱۳۹۷

 (شخصی که دوبار اعلان امارت نمود)

 

به ادامۀ گذشته

داکترعبدالغنی که خودش نیز عضو هیأت بود، از اعضای هیأت چنین نام میبرد:

"مجلس وزرای افغانستان اعضای ذيل را از بين خود کابينه منحيث نمايندگان آنها برای اشتراک در جلسۀ راولپندی انتخاب نمودند:

-۱ عاليقدرعلی احمد خان وزير امور داخلۀ افغانستان که ضمناً رياست نمايندگان را نيز به عهده داشت.

-۲  سردار محمد يونس خان گورنر سابق قندهار

-۳ عاليقدر ملاغلام محمد خان وزير تجارت (که ضمناً عضويت شورای نظامی را نيز در کابينه به عهده داشت. (

  -۴ سردار عبدالرحمن خان سفير سابق افغانستان در سمله.

-۵  سردار عبدالعزيزخان نمايندۀ سابق افغانستان دردهلی.

-۶  ديوان نارينجان داس که مقام پست بلندی در وزارت ماليه داشت.

-۷  شخص خود من.

  -۸ منشی غلام محمد خان رئيس وزارت خارجه که ضمناً سکرترعمومی نمايندگان را نيز به عهده داشت."(۲۶)

 این مذاکرات حدود سه ماه وقت را در برگرفت. نماینده گان هند بریتانیه ونمایندۀ وزارت خارجۀ لندن به ریاست گرانت، روز ششم اگست ۱۹۱۹ " متن پیشنهادی خویش را به هیأت افغانستانی سپرد. علی احمد  آنرا امضأ کرد. در معاهده مواد زیر گنجانیده شده بود:

1-   "تأسیس وبرقراری صلح

2-   جلوگیری تورید  اسلحه از طریق هندوستان

3-   ضبط اعانۀ باقیمانده وقطع تأدیۀ مستمری به امیر

4-   بعد از سپری شدن شش ماه، بریتانیه با هیأت افغانی روی موضوعات منافع مشترک و تأسیس دوبارۀ روابط دوستی دیرینه مذاکره میکند. مشروط بر اینکه حکومت افغانستان با کردار واعمال خود نشان دهد که صمیمانه میخواهد دوستی بریتانیه را دوباره کمایی کند.

5-   پذیرفتن سرحدهند وافغان، طوریکه سابق تعیین گردید وعلامه گذاری آن بخشهای سرحد که تا حال علامه گذاری نشده توسط کمیسیون بریتانیه.

گرانت نامۀ جداگانه به علی احمدخان نوشت ودر آن ابراز عقیده کرد که در معاهده چیزی وجود ندارد که سبب مداخله در استقلال داخلی و خارجی افغانستان گردد. . ." (۲۷)  

"هیأت صلح افغانی، به کابل برگشت و  روز ۱۴ اگست(۱۹۱۹) در دربار امیر( امان الله خان) علی احمد به شرح مطالبی از نظر خودش در مورد مذاکرات صلح پرداخت وگفت که برتانیه با تمام تقاضا های افغانستان موافقت کرد. . ."(۲۸) 

این موضوع را که در پیوند با ریاست هیأت و  توافق های او با نماینده گان حکومت بریتانیه چه سخنانی گفته شده است، بعدتر می آوریم.

 

                   وزیر داخله، والی کابل شد

 

چندی پس از بازگشت علی احمدخان از هند گذشت که والی کابل تعیین شد. برخی این پائین آمدن رتبۀ او را ناشی از نارضایتی امان الله خان از وی وگونۀ از سرزنش والی وانمود کرده اند.(۲۹)  گویند که امان الله خان از معاهدۀ او در راولپندی با طرف بریتانیه یی ها اظهار رضایت نداشت.

غبارنکاتی را یادآوری می نماید که به قول وی به قلم محمود طرزی نوشته و حدود صلاحیت هیأت را نیز تعیین نموده بود. غبار چنین مینویسد: . . . (۳۰)

به این ترتیب در واقع موضوع قبایل آنطرف خط دیورند و در کل خط دیورند را در نظر گرفته، ادعا دارند که امضأ نمودن علی احمد خان در واقع صحه نهادن بر خط دیورند تلقی شده است. در پیوندبا این مورد باید خاطر نشان نمود که پس از چند روز جنگ قوای بریتانیه در چمن پیشروی داشت و از اینطرف خط دیورند یا قسمتی از خاک افغانستان را گرفته بود. در حالی که قوای افغانستان در جبهۀ جنوب بخشی از آنطرف   یا "دکه" را تصرف نموده بود.

 دستور امیرامان الله خان بود که جنگ متوقف شود و قوای طرفین به دو طرف خط بروند. همچنان تعیین  نقاط سرحدی مطابق خط کشی های "دیورند" و امیرعبدالرحمان خان، حاکی از آن است که امان الله خان در این زمینه نارضایتی نداشت. اما صحبت از قبایل وچانه زنی های سیاسی طرفین، چندین بار جلوه نمود. هر باری که نمایندۀ بریتانیه مشکل تراشی می نمود، هیأت افغانستانی، به چند موضوع  یا در واقع عامل فشار روی می آورد: یکی هم عامل سرکشی ها و عصیان های مزاحمت آمیز قبایلی بود. چند بار هیأت افغانستانی پس از پدید شدن مشکلات در جلسات راولپندی به آن متوسل شد. این گونه رفتارهای استفاده جویانه، پسان ها در برابر پاکستان نیز به درازا کشید.

 عامل دیگر، روسیۀ شوروی بود. کابل وشخص امان الله چنان بریتانیه را زیر فشار می گذاشت که اگر در برابر استقلال خواهی افغانستان بیشتر ایجاد مانع شود، افغانستان با روسیۀ شوروی دوست میشود. رئیس هیات افغانستان در راولپندی در این زمینه حرف دل خویش را صادقانه ابراز می نمود. علی احمد خان بارها گفته بود که افغانستان با بریتانیه دوست است، باید علیه روسیه  به دوستی های خویش بیفزائیم.

مواد معاهده را که می نگریم، آرزوی امان الله خان را نیز تحقق یافته می یابیم. برخلاف ادعای کسانی که می گویند، چند ماه بعد از علی احمد خان هیأت دیگری تحت ریاست محمود طرزی دستاورد خوب داشت، خاطر نشان گردد که چند ماه نخست را همانگونه که در معاهدۀ میسوری دیده می شود، در ظاهر زمان آزمایشی مناسبات نام نهاده بودند. معلوم بود که نشست دیگری نیز دایر می شود. نشستی که  درماه نوامبر در میسوری دایر شد.(۳۱)

نشست میسوری که ادامه وتکمیل جلسات راولپندی بود، تفاوت جدی ومتبارزی را میان آن با  معاهدۀ راولپندی نمی بینیم. یکی از مواردی که هیأت افغانستانی به ریاست علی احمد خان مطرح نمود، ولی از پافشاری روی آن انصراف کرد، پول مستمری بود که به امارت امیرحبیب الله خان تعلق می گرفت، اما هنوز تادیه نشده بود. طرفین آنرا در مادۀ سوم به نفع هند بریتانیه پذیرفتند. این موضوع را بیشتر وبازتر می نگریم.

 

  ادامه دارد

 







به دیگران بفرستید


دیدگاه ها در بارۀ این نوشته
نام

دیدگاه

جای حرف دارید.

شمارۀ زیر را درج کنید
   



نصیر مهرین